3e dag: Fener & Balat: de oude volkswijken langs de Gouden Hoorn

In het Osmaanse rijk waren het de Grieken die het handelstalent van de natie vormde. Deze puisant rijke families bouwden hun huizen rondom het patriarchaat in de wijk Phanar. Trots als ze waren claimden veel van deze families af te stammen van de Byzantijnse keizersgeslachten. Aan het begin van de 17e eeuw groeide hun invloed enorm, toen een van hen werd uitgekozen om leiding te geven aan het nieuwe ministerie van buitenlandse zaken. Vanwege hun grote invloed op het landsbestuur begonnen de Phanarioten er langzamerhand stiekem van te dromen om het Ottomaanse rijk van binnen uit over te nemen. Een droom die de Grieken de Megali Idea noemde.

Dit groeiende nationalisme had zijn schaduwkanten. De orthodoxe kerk was altijd een kerk geweest voor iedereen, ongeacht ras. Nu de kerk meer begon te handelen in het belang van de Grieken dan van de orthodoxe gelovigen in het algemeen veranderde dat. De kerk raakte erdoor in een spirituele crisis. Enerzijds wilde men het Griekse volk trouw blijven. Anderzijds wilde de kerk zich toch ook niet mengen in politiek. Men wilde de keizer best de dingen des keizers geven, zolang men in religieus opzicht maar vrij inmenging bleef. En wat dat betreft hadden de Osmaanse sultan een betere staat van dienst dan het bemoeizuchtige pontificaat in Rome. Liever onder de tulband van de sultan dan onder de tiara van de paus was lange tijd het devies geweest.

We trekken een paar uur uit om deze vervallen wijken te bekijken waar reisgezelschappen nooit komen omdat Turkse gidsen het er niet 'temiz' genoeg vinden. Veel van mijn Turkse vrienden zijn er zelfs nooit geweest. Toch valt er veel te zien. We bezoeken een heilige bron, lopen door de voormalige Joodse wijk Balat, struinen over een weekmarkt en bekijken de Patriarchaatskerk. Ter plaatse vertel ik waarom de hoofdpoort zwart is geverfd en nooit meer open gaat. Binnen in de kerk leg ik het kort iets uit over het verschil tussen het Westers en het Oosters Christendom. Het is een goed moment waarop ik ook iets van mijn andere specialisatie (filosofie) kan laten zien.

Tegenwoordig wordt Fener bewoond door grote families uit Centraal of Oost-Turkije die hun geluk beproeven in de stad. De oorspronkelijke Istanbulse stadsbevolking ziet de verboersing van de stad met lede ogen aan. Daaraan is het ook te wijten dat de meest kosmopolitische stad van het land, waar alles gebeurd wat de koran verboden heeft, inmiddels een Islamitische burgervader heeft. In alle eerlijkheid moet gezegd worden dat de stad er de laatste jaren er alleen maar op vooruit is gegaan. De riolering is verbeterd, straten geasfalteerd en ieder jaar worden er duizenden bomen geplant. Istanbul is de laatste jaren definitief een veel schonere stad geworden.